Feiten

De naam zegt het al: een oplosmiddel wordt gebruikt om andere stoffen op te lossen of te verdunnen. Zonder oplosmiddelen kunnen veel lijmen, beitsen en lakken niet worden verwerkt. Een lak zou bijvoorbeeld veel te stroperig zijn. Oplosmiddelen heten ook wel vluchtige organische stoffen (VOS).

Welke producten kunnen oplosmiddelen bevatten?

• beitsen, lakken en lijmen;
• verdunningsmiddelen, zoals thinner, terpentine, alcohol of een specifieke verdunning van de lakleverancier;
• verdunningsmiddelen voor schoonmaak van apparatuur en gereedschap, bijvoorbeeld aceton.

Onzichtbaar gevaar

Oplosmiddelen verdampen in de lucht zodra de verpakking wordt geopend. Hoe snel dat gaat, is afhankelijk van het type oplosmiddel en de temperatuur in de ruimte. Er zijn verschillende oplosmiddelen, met elk een eigen ‘verdampingssnelheid’. Vaak bevat een product een mengsel van oplosmiddelen.

De verdamping is onzichtbaar en de lucht vult zich met de schadelijke damp. Schadelijk voor mensen die er dag-in-dag-uit mee werken, maar ook voor collega’s in de directe omgeving. De verdamping gaat namelijk dóór totdat de lijm of lak volledig gedroogd is.

Op twee manieren kunt u in contact komen met oplosmiddelen:

1. Een oplosmiddelhoudend product komt in aanraking met de huid

2. Verdampte oplosmiddelen worden ingeademd

Welke gezondheidsklachten daardoor ontstaan, hangt af van het type oplosmiddel, de hoeveelheid damp en de tijdsduur.

Contact met de huid

Oplosmiddelen hebben bij huidcontact twee nare eigenschappen. De beschermlaag van de huid wordt aangetast, waardoor oplosmiddelen gemakkelijker dóór de huid heen in het bloed worden opgenomen. Bovendien werken ze sterk ontvettend en dat vergroot de kans op huidirritatie en (ernstig) eczeem.

Huidcontact komt onder andere voor bij het uitvegen van een beitslaag, schoonmaken van gereedschap of handmatig verwijderen van lakresten.

Kort werken in oplosmiddeldamp

U merkt het soms direct als u oplosmiddeldamp inademt, zelfs al is het maar kort. Bijvoorbeeld wanneer u in een slecht geventileerde werkplaats of spuitruimte werkt. De verschijnselen kunnen zijn: een dronken gevoel, concentratieproblemen, duizeligheid, coördinatiestoornissen, hoofdpijn, misselijkheid, braken en hartkloppingen. De klachten verdwijnen vaak weer als het contact met oplosmiddelen vermindert of stopt.

Langdurig werken in oplosmiddeldamp

Veel huidcontact met of vaak inademen van leiden tot blijvende gezondheidsklachten en zelfs arbeidsongeschiktheid. Dit gevaar ligt op de loer als:

• u vaak met oplosmiddelen werkt,
• tijdens het werk veel oplosmiddelen verdampen,
• er slecht geventileerd wordt,
• u geen persoonlijke beschermingsmiddelen draagt.

Als dit het geval is, kunnen het centraal zenuwstelsel en organen zoals hart, longen en lever worden aangetast. De bekendste vorm hiervan is OPS.

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt bovendien dat langdurig contact met oplosmiddelen wellicht vruchtbaarheidsproblemen, of aangeboren afwijkingen bij kinderen kan veroorzaken.

Wat is OPS?

Het Organisch Psycho Syndroom of de ‘schildersziekte’ is een chronische ziekte, waarbij het centraal zenuwstelsel is beschadigd. Hierdoor ontstaan lichamelijke en psychische klachten, zoals concentratieproblemen, vergeetachtigheid, persoonlijkheidsstoornissen en dementie. De ernst van de ziekte wordt bepaald door de duur (lang of kort) en mate (veel of weinig) van het contact met oplosmiddelen.

Er is de afgelopen jaren veel verbeterd aan de werkomstandigheden, bijvoorbeeld door het verplichte milieucertificaat voor spuiters en een UV-uithardingsstraat voor lakken. Maar toch is de kans om ziek te worden door blootstelling aan oplosmiddelen nog te hoog. In het Arboconvenant Meubelindustrie hebben werkgevers en werknemers daarom afgesproken om blootstelling te verminderen, waar mogelijk door de bron aan te pakken. Dat is beter voor mens en milieu.

Nu: gebruik oplosmiddelen verminderen

Zowel voor de werknemer als de werkgever geldt: voorkomen is beter dan genezen. Minder gebruik van oplosmiddelen is vaker mogelijk dan u denkt, ook als u (nog) niet kunt werken met vervangende producten.

Hoe? Lees meer bij voorkomen & verhelpen.